Korex - Portal fotografii czarno-białej

Wszystko

Aberracja chromatyczna, chromatyzm

Aberracja chromatyczna, chromatyzm – cecha soczewki lub układu optycznego, wynikająca z różnych odległości ogniskowania (ze względu na różną wartość współczynnika załamania) dla poszczególnych barw widmowych światła (różnych długości fali światła). W rezultacie występuje rozszczepienie światła, które widoczne jest na granicach kontrastowych obszarów pod postacią kolorowej obwódki (zobacz zdjęcie obok).

Aberracja chromatyczna występuje również w soczewce ludzkiego oka, powodując barwne obwódki (pomarańczowe i niebieskie) wokół ciemnych przedmiotów na jasnym tle. W przypadku układów optycznych (teleskopy, obiektywy fotograficzne etc.) jest to wada pogarszająca jakość odwzorowania.

Korekcja Po raz pierwszy została skorygowana w dużym stopniu w układzie soczewek o nazwie achromat wynalezionym przez Anglika Johna Dollonda (1706-1761) w Anglii.

Czarno-biała fotografia Zjawisko to jest znane również w fotografii czarno-białej. Nie występują tam co prawda kolory, ale aberracja chromatyczna wywołuje nieostrość obrazu. Korekcję można osiągnąć poprzez zastosowanie apochromatu lub też przez użycie odpowiedniego filtru kolorowego o wąskim pasmie przepustowości lub przez odpowiednie konwertowanie pojedynczych kanałów koloru do kanału czarno-białego. Niektóre z tych metod wymagają jednak zwiększenia czasu ekspozycji.

Aberracja optyczna

Aberracja optyczna (dawniej niekiedy aberacja lub abberacja, od nazwiska Ernsta Abbego) - wada pojedynczej soczewki, układu optycznego, obiektywu, a także zwierciadła niepłaskiego, polegająca na deformacji uzyskanego obrazu, a w szczególności zniekształceniu, pogorszeniu ostrości lub niepożądanych zmianach chromatycznych. Aberrację zmniejsza się stosując zamiast pojedynczej soczewki zespół soczewek wykonanych z różnych gatunków szkła.

Wadami zaliczanymi do aberracji są:

• aberracja chromatyczna,
• aberracja chromatyczna lateralna,
• aberracja komatyczna (koma),
• aberracja sferyczna astygmatyzm,
• dystorsja, krzywizna pola

Wadami nie zaliczanymi do aberracji są m.in.

• flara,
• winietowanie

Aberracja sferyczna

Aberracja sferyczna - cecha soczewki, układu optycznego, obiektywu lub zwierciadła sferycznego, polegająca na odmiennych długościach ogniskowania promieni świetlnych ze względu na ich położenie pomiędzy środkiem a brzegiem urządzenia optycznego - im bardziej punkt przejścia światła zbliża się ku brzegowi urządzenia (czyli oddala od jego osi optycznej), tym bardziej uginają się promienie świetlne.

W modelu nieskończenie cienkiej soczewki pomija się jej grubość. W takim wypadku wszystkie padające na nią promienie, niezależnie od ich odległości od osi optycznej, skupiają się w jednym punkcie (w przypadku soczewki rozpraszającej - mają ognisko pozorne w jednym punkcie). Natomiast każda rzeczywista soczewka, której powierzchnie są sferami, ma skończoną grubość, dlatego występuje w niej aberracja sferyczna, zależna od rozmiarów soczewki i materiału, z którego jest wykonana.

Efektem tego rodzaju aberracji jest spadek ostrości obrazu w całym polu widzenia.

Aberracja sferyczna jest jedną z aberracji optycznych.

Achromat

Achromat – układ optyczny (np. obiektyw), zestaw dwóch soczewek - skupiającej i rozpraszającej - zrobionych z gatunków szkła o różnej dyspersji (np. szkła kronowego i flintowego) połączonych razem. Umożliwia korekcję aberracji chromatycznej dla światła o dwóch określonych długościach fal (zazwyczaj dla światła czerwonego i niebieskiego). Dla światła o innych długościach fal aberracja nie zostaje całkowicie wyeliminowana, ale znacznie zmniejszona (jest to tzw. chromatyzm wtórny).

Dokładniejszą korekcję aberracji chromatycznej zapewnia układ 3 lub więcej soczewek, np. apochromat.

Adapter

Adapter (przejściówka) - element urządzenia umożliwiający zastosowanie go do innych celów niż zostało przewidziane.

Umożliwia połączenie elektryczne różnych standardów, połączenie mechaniczne urządzeń różnych standardów np. zastosowanie w aparacie fotograficznym z bagnetem obiektywu z mocowaniem M42. Istnieją także adaptery do filmów (np. rollkaseta do filmów zwojowych) i filtrów (specjalny pierścień pozwalający mocować filtr o innych wymiarach).

Adapter to także część przystosowująca kombajn rolniczy do zbioru kukurydzy.

Adapterem potocznie (choć niepoprawnie) nazywa się gramofon. Adapterem pierwotnie był gramofon pozbawiony elektroniki. Przystosowywał odbiornik radiowy do odtwarzania płyt gramofonowych.

Agfa

Agfa-Gevaert N.V. (Agfa, znana także jako AGFA) – producent materiałów i urządzeń używanych w poligrafii oraz diagnostyce medycznej. Firma została założona w 1867 nieopodal Berlina jako Aktiengesellschaft für Anilinfabrikation. Obecnie jej centrala znajduje się w Mortsel w Belgii. Spółka akcyjna, notowana na platformie Euronext poprzez giełdę w Brukseli oraz na giełdzie we Frankfurcie.

Agfa dostarczała dawniej produkty stosowane w tradycyjnej fotografii analogowej (chemicznej) – takie jak negatywy, papier fotograficzny, taśmy filmowe, barwne i czarno-białe, a niegdyś także np. taśmy do nagrań audiowizualnych (np. taśmy magnetofonowe, nośniki wideo) jak i produkty technologii cyfrowej – jak dyski kompaktowe itp. Ponadto firma Agfa była dostawcą chemii do obróbki fotograficznej. W latach 70. - 90. XX wieku firma ta była uważana za jednego z lepszych dostawców materiałów fotograficznych.

Akutacja

Akutacja, ostrość konturowa, efekt konturowy, efekt brzegowy – parametr w optyce określający szerokość przejścia tonalnego w obszarze konturu, czyli na granicy wyraźnie kontrastowych szczegółów obrazu.

W przyrządach optycznych akutancja jest pochodną zdolności rozdzielczej obiektywu oraz jego ostrości.

W fotografii srebrowej (tradycyjnej) akutancja jest parametrem związanym zarówno z materiałami światłoczułymi, jak i kąpielami wywołującymi je. Akutancja jest tym wyraźniejsza im węższa jest strefa konturu, czyli strefa spadku gęstości optycznej w jego obszarze.

W szczególności akutancja ma znaczenie przy wywoływaniu błon światłoczułych wykorzystywanych do późniejszego powiększania z nich obrazów (zarówno negatywy jak i diapozytywy), gdyż jej wpływ ma znaczenie na obszarze o bardzo ograniczonej szerokości. Zagadnienie to odnosi się do sposobu wnikania substancji czynnej wywoływacza w emulsję błony. Jeżeli wnikanie to będzie zbyt wolne, to lokalnie miejsca mocniej naświetlone będą intensywniej wykorzystywały substancję czynną ze swojego najbliższego otoczenia pozostawiając niedobór tej substancji w najbliżej położonych miejscach słabo naświetlonych. Przy wywoływaniu obrazów powiększonych (np. odbitki fotograficzne) akutancja wizualnie nie ma już takiego znaczenia.

Akutancję można celowo zwiększyć podczas wywoływania materiałów światłoczułych poprzez zastosowanie wywoływacza w zwiększonym rozcieńczeniu (przy odpowiednio do tego wydłużonym czasie wywoływania) – wówczas miejsca słabiej naświetlone, znajdujące się obok miejsc mocniej naświetlonych wywołują się wolniej niż powinny z powodu dodatkowo zwiększonego niedoboru substancji czynnej wchłanianej lokalnie do emulsji.

Niezamierzona akutancja może wystąpić podczas niewystarczającego mieszania kąpieli wywołującej.

W obu przypadkach forsowanie akutancji grozi efektami ubocznymi w postaci nierównomierności wywołania całego materiału oraz utratą szczegółów w cieniach.

Amidol

Amidol – (chlorowodorek 2,4-diaminofenolu, C6H3(NH2)2OH·2HCl) – organiczny związek chemiczny. Ma właściwości redukujące, stosowany jest w szeregu wywoływaczy fotograficznych, zarówno w fotografii czarno-białej, jak i barwnej (proces C-41).

W temperaturze pokojowej tworzy bezbarwne kryształy o własnościach silnie redukujących. Szybko się utlenia, łatwo rozpuszcza w wodzie. Przenika w głąb warstwy światłoczułej, dlatego stosowany jest w wywoływaczach do obróbki materiałów odwracalnych przy tworzeniu obrazu negatywowego.

Anaglif

Anaglif — jeden z typów rysunku lub fotografii stereoskopowej dający złudzenie trójwymiaru podczas oglądania za pomocą specjalnych, najczęściej czerwono-cyjanowych (turkusowych), okularów. Sporządzenie anaglifów polega na nałożeniu na siebie dwóch zdjęć, wykonanych z lekkim poziomym przesunięciem, odpowiadającym obrazom dla lewego i prawego oka. Zdjęcia takie można uzyskać używając szyny nakładanej na statyw lub specjalnych aparatów fotograficznych o dwóch obiektywach. Do połączenia dwóch zdjęć stosuje się specjalistyczne oprogramowanie komputerowe. Anaglify rysunków wykorzystywane są przy geometrii przestrzennej. Do zalet tego typu grafiki należy łatwa technika jej wykonania i niska cena okularów filtrujących. Wadami są zaś przebarwienia występujące przy oglądaniu (spowodowane przez kolorowe szkiełka) i nieodwzorowanie przestrzennych szczegółów - obiekty na anaglifach wprawdzie są posegregowane na plany, ale często sprawiają wrażenie jakby były wycięte z kartonu i ustawione w przestrzeni.

Anaglify są jedną z metod tworzenia filmów 3D.

Aparat fotograficzny

Aparat fotograficzny, potocznie aparat – urządzenie służące do wykonywania zdjęć fotograficznych. Pierwowzorem aparatu fotograficznego było urządzenie nazywane camera obscura.

Tradycyjny aparat fotograficzny jest urządzeniem przystosowanym do naświetlania materiału światłoczułego, umieszczanego we wnętrzu aparatu w postaci zwiniętej błony, wymiennej kasety z błonami ciętymi, lub też kliszy szklanej. Obecnie aparaty fotograficzne na błony małoobrazkowe są wypierane przez aparaty cyfrowe, gdzie elementem światłoczułym jest matryca z elementami fotoelektrycznymi.

Najważniejsze etapy rozwoju

• ok. 1500 – camera obscura
• 1887 - 1889 – wprowadzenie błony zwojowej (H. Goodwin, G. Eastman)
• 1925 – aparat małoobrazkowy na błonę 35 mm Leica (O. Barnack)
• 1929 – lustrzanka dwuobiektywowa Rolleiflex (Rollei Werke, Franke und Heidecke)
• 1936 – lustrzanka jednoobiektywowa małoobrazkowa (Exakta)
• 1947 – pryzmat pentagonalny
• 1965 – automatyzacja ekspozycji (Konica Auto-Reflex)
• 1977 – automatyzacja nastawiania ostrości

Podstawowe części składowe tradycyjnego aparatu (fotooptycznego)

• obiektyw fotograficzny
• migawka
• korpus światłoszczelny
• układ celowniczy
• mechanizm do przesuwu i wymiany błony fotograficznej

elementy dodatkowe: - gniazdo synchronizacji lampy błyskowej - lampa błyskowa - dalmierz - światłomierz - samowyzwalacz

Aparat małoobrazkowy

Aparat małoobrazkowy - aparat fotograficzny, w którym materiałem światłoczułym jest perforowany na brzegach film o szerokości 35 mm - taki jak w przemyśle filmowym. Najbardziej typowym i obecnie właściwie jedynym formatem klatki aparatu małoobrazkowego jest 24×36 mm. Na filmie o standardowej długości mieści się 36 takich klatek. Istniały również aparaty małoobrazkowe o formacie klatki 18×24 mm - takie klatki były naświetlane na filmie pionowo i mieściło się ich 2 razy więcej.

Pierwszym aparatem małoobrazkowym była Leica skonstruowana przez Oskara Barnacka w 1914 roku.

W aparatach cyfrowych format matrycy CCD (lub CMOS) może być zbliżony do 24×36 mm (matryca FF - Full Frame) albo (w tańszych modelach) od niego mniejszy.

Aparat mieszkowy

Aparat mieszkowy to rodzaj aparatu fotograficznego, w którego konstrukcji występuje elastyczny mieszek w postaci harmonijki, łączący obudowę obiektywu z korpusem aparatu. Rozwiązanie takie stosowane było niegdyś w aparatach popularnych, obecnie wykorzystywane jest w aparatach wielkoformatowych oraz w urządzeniach do zastosowań specjalnych. Zalety użycia mieszka

• umożliwia zmianę kierunku płaszczyzny obiektywu względem płaszczyzny naświetlania, co jest niezbędne do korekty perspektywy
• umożliwia stosowanie bardzo dużego zakresu ogniskowych, co jest przydatne w makrofotografii
• daje bardzo małą objętość aparatu po złożeniu, co jest szczególnie istotne przy dużych aparatach (średnioformatowych i wielkoformatowych)
• bardzo dobrze chroni aparat po złożeniu umożliwiając wykonanie obudowy całkowicie chroniącej wszystkie newralgiczne elementy

Wady użycia mieszka

• delikatna konstrukcja
• w dużych urządzeniach oraz urządzeniach do zastosowań specjalnych występuje konieczność stosowania dodatkowych elementów – prowadnic wraz z towarzyszącym im osprzętem

Aparat średnioformatowy

Aparat średnioformatowy – aparat fotograficzny na błony zwojowe o szerokości 60 mm.

Najczęstsze formaty klatek to: 4,5x6 cm, 6x6 cm, 6x7 cm, 6x8 cm, 6x9 cm. Faktyczne wymiary obrazu są inne; np. format 6x6 to faktycznie 56x56 mm (nie wykorzystuje się całej szerokości filmu), a format 6x7 zależy od marki aparatu czy kasety – przeważnie jest to 56x68 mm.

Błony zwojowe średnioformatowe są konfekcjonowane w dwóch podstawowych rozmiarach:

• o symbolu 120, mogące pomieścić 12 klatek formatu 6x6 cm
• o symbolu 220, mogące pomieścić 24 klatki formatu 6x6 cm

Wśród aparatów średnioformatowych spotyka się zarówno aparaty analogowe jak i cyfrowe. Jedno- lub dwuobiektywowe lustrzanki jak też aparaty dalmierzowe.

Najpopularniejsi producenci aparatów średnioformatowych to: Yashica, Bronica, Hasselblad, Mamiya, Pentax, Rolleiflex, Holga.

Po II wojnie światowej polskim aparatem średnioformatowym była lustrzanka dwuobiektywowa Start oraz proste aparaty fix-focus Ami i Druh.

Obecnie można już spotkać cyfrowe aparaty średnioformatowe, np. produkowane przez firmę Mamiya, Hasselblad lub Pentax.

Aparat studyjny

Aparat studyjny – aparat fotograficzny o konstrukcji najbardziej zbliżonej do pierwszych aparatów konstruowanych w XIX wieku.

Zasadnicze różnice pomiędzy aparatami studyjnymi a innymi typami aparatów fotograficznych:

• nie jest przenośny (musi być zamontowany na statywie z powodu swoich rozmiarów
• poprzez pochylanie przedniego i tylnego standardu ma możliwość zmieniania płaszczyzny ostrości, zgodnie z zasadami reguły Scheimpfluga
• jest to aparat wielkoformatowy (format klatki co najmniej 9x12 cm/4x5") wyposażony w wymienne kasety do innych (mniejszych) typów kliszy (także do materiałów natychmiastowych)

Z takiego rodzaju aparatów korzystają obecnie głównie artyści i fotografowie reklamowi.

Aparat wielkoformatowy

Aparat wielkoformatowy to aparat fotograficzny o formacie większym niż format średni, czyli wymiary kadru są większe niż 6x9 cm.

Najczęstsze formaty: 9x12 cm, 4x5", 13x18 cm, 5x7", 18x24 cm, 8x11".

W aparatach wielkoformatowych stosuje się błonę (materiał światłoczuły) ciętą (w arkuszach, a nie w rolkach). Błony zwojowe (mały i średni format) można zastosować przy użyciu roll-kasety. W dobie fotografii cyfrowej praktycznie każdy model aparatu wielkoformatowego może być wyposażony w przystawkę cyfrową.

Większość aparatów wielkoformatowych jest wyposażona w urządzenia pozwalające na modyfikację geometrii układu optycznego w oparciu o regułę Scheimpfluga.

Najbardziej popularne marki to: Shen Hao, Linhof, Tachihara, Ebony, Globica, Mentor, Sinar, Toyo i wiele innych.